Ütopyalar

hayal_t · Moderator Kayıt: Oct 10, 2006 Mesajlar: 14741

Ütopya, aslında olmayan, tasarlanmış olan ideal toplum ve devlet şekli
anlamı taşır. Ütopyalar, ideal düzen arayışlarının tasarlanmış tipik
örnekleridir. Ütopyalar üzerine görüşler iki biçimde ortaya çıkmıştır. Bir
kısmı özendirici, istenen nitelikte, diğer bir kısmı ise korkutucu, ürkütücü
ütopyalardır.

İstenen (Özendirici nitelikte) Ütopyalar

Bu tür ütopyalar, ideal bir toplum ve devlet tasarımlarıdır. Bu özellikteki
ütopyaların en önemlileri şunlardır:

Platon’un Ütopyası

Platon, "Devlet" adlı eserinde ideal devletin nasıl olacağını belirtmiştir. Bu
devlette insanlar üç sınıfa bölünmüştür; Çalışanlar (işçiler, çiftçiler,
zanaatkarlar), bekçiler (askerler) ve yöneticiler. İşçi sınıfı çalışıp üretimde
bulunarak devletin maddi ihtiyaçlarını karşılar. Bekçiler sınıfı toplum içinde
güvenliği ve dışarıya karşı devletin varlığını savunur. Yöneticiler sınıfı ise
devleti yönetir.

Bu toplumda her sınıfın bir erdemi vardır. İşçi sınıfının erdemi kanaatkâr
olmak, bekçi sınıfının erdemi cesaret, yöneticilerin erdemi ise bilgeliktir.

Platon’un açtığı bu ütopik devlet anlayışı yolu, gelecekte hem doğu hem de
batı felsefelerinde temsilciler bulmuştur. Doğu felsefesinde böyle ütopik
bir devlet anlayışını Fârâbî’de görmekteyiz.

Fârâbî’nin Ütopyası

Platon’dan etkilenen Fârâbî, "Medinet’ül Fâzıla" (Erdemli Şehir) adlı esrinde
böyle ütopik bir devlet tasarlamıştır. Ona göre, insanlar yardımlaşarak bir
arada yaşamalıdır. Sağlıklı bir organizmada bütün organlar nasıl uyumlu
bir şekilde çalışıyorsa, toplum da böyle olmalıdır.

Kötü insanlar toplumdan çıkarılmalıdır. Erdemli şehirde gerçeklikler,
doğruluklar, iyilik ve güzellikler birleşirler. Bunu sağlayan bu şehrin
yöneticisidir. Yönetici, peygamber ile filozofun erdemlerini kendinde
toplayan kişidir ve bu özeliklerini topluma yayarak devleti yönetir.
Bireylerin de yöneticinin bilgilerine katılmasıyla mutlu bir şehir doğar.

Thomas Morus‘un Ütopyası

Roman tarzında yazdığı "Ütopya Adası" adlı eserinde ütopik bir devlet
tasarımı ortaya koyar. Bu devlette özel mülkiyet yoktur ve yasaktır.
Herkes devlet adına üretir. Para geçerli değildir. Üretilenlerden herkes
ihtiyacı kadar alır. Bireyler günde altı saat çalışır, geri kalan zamanlarını
sanat ve bilimle uğraşarak geçirirler. Yöneticiler, tıpkı Platon’un ideal
devletinde olduğu gibi, çok sıkı bir eğitimle yetiştirilir.

Tommaso Campanella’nın Ütopyası

Güneş Devleti adlı eserinde ütopik bir devlet yasarımı yaparken, o da
Platon’un etkisi altında kalır. Güneş kentte her şey ortaktır. Aile yoktur.
Eşlerin seçimi yönetimce yapılır. Kent bir rahip tarafından adilce yönetilir.
Herkes dört saat çalışır. Geri kalan zamanda sanat, eğlence, okuma,
beden ve ruhları eğitme gibi zevk veren işlere ayrılır. Yöneticinin yetkisi
mutlaktır. Adları "Güç", "Akıl", " Sevgi" anlamına gelen üç yardımcısı
vardır.

Francis Bacon’un Ütopyası

Yeni Atlantis adlı eserinde ütopik devletini tanıtır. "Ben Salen" adlı adada
sağlam bir ahlâk anlayışı egemendir. Özel bir örgüt, halkın bu yüksek bilgi
ve kültürünü planlar ve yürütür. Buna göre "Yeni Atlantis" bir bilgi devleti
olarak tasarlanmıştır.

Korkutucu Nitelikte Ütopyalar

Günümüzde de ütopyalar yazılmaktadır. Ancak, bunların ortak bir niteliği
vardır, o da toplumları gelecekte bekleyen tehlikeleri göstermektir. Bu
tehlike, bir yandan makineleşen bir toplumda insanın duygu, düşünce ve
değer sistemleri ile yok olup gitmesidir. Öte yandan, insan özgürlüklerinin,
demokratik hakların kurulacak bir despotik devlet tarafından yok
edilmesidir. Bu ütopyalar, insanları, bu türden tehlikeler için önceden
uyarmaktadır.

Huxley’in Ütopyası

Yeni Dünya adlı eseri bir bilim-kurgu özelliği taşır. "Yeni Dünya" da
teknoloji çok gelişmiştir. İnsanlar suni yoldan üremektedir. Evlilik yoktur.
İnsanlar çalışır ve eğlenirler. Hastalanma ve yaşlanma yoktur. Geçmiş,
tüm değerleriyle yok edildiği için, geçmişi düşünme ve özlem duyma
yoktur. Bu ütopya, doğal yaşamdan kopmayı dile getirme açısından
geleceğe ilişkin bir korku ütopyasıdır.

G. Orwel’ın Ütopyası

Orwel, "1984" adlı eserinde despotizmin (zorbalık) egemen olduğu bir
dünyayı tasvir eder. Bu ütopyaya göre, dünya eşit güce sahip üç bloka
ayrılmıştır. Yönetenler tek egemen güçtür. İnsanlar yöneticilerin korkusu
ile sinmiş, özgürlükler kaldırılmış, ahlâki ve insani duygular yok edilmiş,
düşünme ve düşündüğünü söyleme yasaklanmış, yaşam tüm güzelliklerini
yitirmiştir. Hiç kimse birbirine güvenememektedir. Çoğu kişiler casustur.
En yakınlarını yönetime gammazlama bir ödev haline getirilmiştir.
Bireylerin kişilikleri tamamen silinmiştir.

Orwel bu eserinde, gelecek üzerine korkularını dile getirmiştir. İnsanları,
modern dünyayı etkileyebilecek sorunlar üzerinde düşünmeye yöneltmek
istemiştir.

alıntı

_________________

Resimleri ve Videoları Görebilmek İçin Üye Olmanız Gerekmektedir
Foruma üye ol veya giriş yap