Kayıt: Dec 31, 2005 Mesajlar: 6681 Şehir: istanbul
Tarih: Cum Haz 09, 2006 11:08 am Mesaj konusu:
güzelmiş gitmiş kadar olduk saaol ellerine sğalık _________________
Ben adı yalana karı$ıp aslında doğru olanlardanım.. Kıymetimi bilenede, bilmeyenede dualar yollarım..
Allahım yollarını açık etsin ki uzakla$sınlar benden.. iyiliğimi istemeyenler birgün pi$man olup dönerlerse büyük yanlı$$..
onları geldikleri gibi geri yollarım.. benden daha iyisinimi buldu ben her halimle kralını sollarım...
Benden uzaklara gitmek bazen kar, bazen zarar.. dostluğum ölüme kadar sürer.. dü$manımsa gün gelir elbet bana diz çöker..
ben aklı gel git kızlardanım.. sevmedim deselerde agalar, pa$alar.. ben yinede gün gelir herkesin aklında sabahlarım..
Kayıt: Dec 08, 2005 Mesajlar: 10057 Şehir: İstanbul
Tarih: Cum Haz 09, 2006 9:14 pm Mesaj konusu:
çok güzeller... Bİzde Polaklarla çalışıyoruz patronumdan hep duyuyodum ama bu kadar güsel oldugunu tahmin etmiyodum Polonyanın.... _________________ _
Önemli Olan Gözlerinin Gördüğüne Kalbinin İnanmamasını Sağlamak..
__________________________________
türkiye ve dünyadan resimler bölümüne taşındı _________________ iki tarih sayfası gibiyiz ardarda
birinde başlayan cümlenin sonu ötekinde düğümlenir ancak
Polonya Cumhuriyeti, ya da kısaca Polonya, kuzeyinde Baltık Denizi ve Rusya, doğusunda Litvanya, Beyaz Rusya ve Ukrayna, güneyinde Çek Cumhuriyeti ve Slovakya, batısında ise Almanya ile çevrelenmiştir.
Yüzölçümü 312.685 kilometre karedir. Uzun ve sert kışlarla karakterize olan kıtasal iklim görülür. Yağış oranı orta düzeydedir ve yaz aylarında maksimum düzeyine ulaşır. Varşova'da ısı Ocak ayında ortalama -4,3 C, Haziran aylarında 17,9 C düzeyindedir. Yıllık yağış miktarı 465 milimetredir. _________________ iki tarih sayfası gibiyiz ardarda
birinde başlayan cümlenin sonu ötekinde düğümlenir ancak
Tarihi
Polonya Devleti, 10. yüzyılın ortalarında ortaya çıkmış ve 963 yılı ülke tarihinin başlangıcı olmuştur. Polonya ve Vistula nehirleri arasında yaşamış olan Islav kabilelerinin kurmuş olduğu bir devlettir. O zamanki bu Islavlara“yayla insanları” manasına gelen “Polane” deniyordu. Zamanla bu isim Polonya haline dönüştü.
Polonya 14. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar geçen süre içinde Avrupa’da güçlü bir devlet halindeydi. “Üç parçalanmadan” ilki 1772 tarihine kadar olan çeşitli hanedanlıklar idaresindeydi. Bu tarihten îtibaren Polonya’nın çöküş dönemi başladı. 1772 tarihinde Prusya, Rusya ve Avusturya, ülke topraklarını aralarında paylaştılar. Bunu 1793 ve 1795 paylaşmaları takip etti. Polonya’nın elinde sadece doğu Prusya civarı kaldı. Birinci Dünya Harbinden sonra uzun mücadele ve sıkıntılardan sonra 1918 yılında Versay Antlaşmasıyla bağımsızlığı sağlandı.
1939 yılında aynı anda Hem Nazı Almanyasının ve hem de Rusya’nın işgaline uğradı. Savaş boyunca altı milyon Polonyalı öldürüldü. Daha sonra Alman orduları müttefiklere teslim oldu. İşgal sırasında kurulan sürgündeki Polonya hükümeti işbaşına geldi. 1947 yılında yapılan seçimlerde komünistler hükümeti kurdular ve ülkeyi Rusya’nın peyki durumuna soktular. İkinci Dünya Harbinin bu zor günlerinden sonra Polonya, Rusya’ya verilen 178.842 km2lik bölgeye karşı 1945’te Alman topraklarından 102.400 km2lik bir bölgeyi aldı. Oder-Neisse hattının doğusunda kalan bu bölge Silezya, Pomerania, Batı Prusya ve Doğu Prusya’yı da içine almaktaydı.
Polonya idaresine komünistlerin gelmesiyle, büyük mülkiyetler kaldırıldı, endüstriler millîleştirildi, okullardaki eğitim sistemleri komünistleştirildi. Üretim azaldı. Bütün bunların netîcesinde 1956 yılında Poznan’da isyan çıktı.
1970 yılında yeni ağır vergiler ve aşırı fiyat yükselmeleri yeni isyanlara yolaçtı. 1980 yılında olaylar daha şiddetlendi. Lenin tersanelerinde gelişen “İşçi Grevleri” sonunda, işçinin yanında olduğunu söyleyen komünist idare “21 imtiyazı” vermek mecburiyetinde kaldı. Gdansk adıyla bilinen bu grevler sonunda, bağımsız işçi sendikaları kurma hakkı elde edildi.
Olayların gidişinden ürken Rusya’nın tehditleri ülkede sıkıyönetim îlanına sebep oldu. İşçi ayaklanmalarını organize eden Dayanışma Sendikası liderleri tutuklandı. 1982 yılında ABD baskısı neticesi sıkıyönetim kaldırıldı. 1983 yılında yine Gdansk’ta Lenin Tersanelerinde hükümet aleyhtarı gösteriler yapıldı. 1 Mayıs’ta Polonya İşçileri, İşçi hükümetinden haklarını talep etmek üzere “İşçi Bayramını” grevlerle kutladılar. Askerî idare işçilere bazı haklar verdi. 1985 seçimlerinden sonra başa geçen Jaruzelski, Batıyla ilişkilerini geliştirmeye çalıştı. DayanışmaSendikasına karşı takip edilen sert politika 1986’da yumuşamaya başladı. Artan ekonomik problemler 1988’de büyük bir grev dalgasına sebep oldu. 1989 Haziranında yapılan seçimlerde, o tarihe kadar iktidarda olan Birleşik İşçi Partisi ağır hezimete uğradı. Dayanışma Sendikasının teklifi üzerine Tadeusa Mazowiecki başkanlığında bir koalisyon hükümeti kuruldu. 1990’daki devlet başkanlığı seçimlerini Lech Walesa kazandı.
Fiziki Yapı
Polonya yaklaşık 312.667 km2 lik yüzölçüme sahiptir. Baltık kıyıları yaklaşık olarak 525 km uzunluğundadır.
Polonya, bir ova görünümündedir. Güney sınırlarını teşkil eden Karpat Dağları haricinde ülke toprakları deniz seviyesinden yaklaşık 300 m kadar yüksektedir. Ülke esas olarak, güneyde Çek Cumhûriyeti sınırını teşkil eden dağlardan doğan ve Baltık Denizine dökülen Odra ve Vistula nehirlerinin vadilerini ihtiva etmektedir. Güney sınırındaki dağlar iki ayrı sistem halindedir. Güneybatıda Karkonsze Dağları ve güneyde Karpat Dağları yer alır. Bunlar bir seri paralel dağ silsilelerinden meydana gelmiş olup, en yüksek noktası 2503 m yüksekliğindeki Rysy Tepesi olan Tatra Dağlarında birleşirler. İki dağ sistemini, Polonya’nın güneye açılmasına izin veren Moravya Kapısı ayırır. Moravya Kapısı, bugün için dahi önemli bir kara ve demiryolu çıkışı ve bir ticarî ulaştırma kanalı olarak, tarihteki “geçiş yolu” rolünü muhafaza eden bir geçittir.
Vistula veOder’den başka diğer iki önemli nehir Bug ve Neisse’dir. Ülkede küçüklü büyüklü birçok göl vardır. Özellikle kuzeydoğuda göllerin sayısı oldukça fazladır. BunlardanSniardwy, Mamry ve Niegocin en büyükleridir.
İklim
Polonya’da yaz ayları sıcak, kış ayları soğuk ve uzun sürer. Yaz mevsimi için Haziran ayı sıcaklık ortalaması 18°C ila 20°C arasındayken, kış mevsimi için Ocak ortalaması ise -5°C ila -2°C arasındadır. Kuzey ve doğuda kış ayları oldukça sert geçer. Ülkenin çoğu bölgesinde yağan kar, uzun süre erimez ve öylece kalır. Yaz aylarında, çok sık sağnak yağışlar olur. Ova görünümündeki bölgeler, ortalama olarak 480 ila 650 mm arasında değişen bir yağış ortalamasına sahiptir. Fakat daha yüksek bölgelerde, mesela Baltık kıyılarında bu rakam daha yüksektir. Oldukça yüksek olan dağlık bölgelerde ise yıllık yağış miktarı 1020 mm’ye kadar ulaşır.
Tabii Kaynakları
Polonya topraklarının beşte birinden fazlası ormanlık arazidir. Geniş yapraklı ağaçlar çoğunluğu teşkil etmek üzere, kozalaklı ağaçlarla birlikte, kuzeydoğu bölgesi ormanlarla kaplıdır. Ormanların karakteri oldukça yavaş değişmekte olup, bugün mevcut ağaçlar yumuşak tahtalıdır.
Toprakların kalitesi farklı olup, çeşitli cinslerdedir. Dağlık bölgelerde daha ziyade ince ve taşlı toprak bulunur. Güney Polonya’daki lös tipi topraklarla, ülkenin ortasında geniş bir alanda mevcut, içinde organik maddeler olan kum ve kil karışımının meydana getirdiği topraklar en verimli olanlarıdır.
Polonya ormanlarında ve millî parklarında çoğunlukla kırmızı geyik, ayı, kurt, kartal, dağ keçisi, siyah leylek ve dev geyik yetişir. Ayrıca bazı bölgelerde sırtlan ve arslana da rastlanmaktadır.
Polonya’nın yer altı kaynakları oldukça zengindir. En önemli madeni kömürdür. Orta Polonya’da linyit rezervleri mevcuttur. Güney bölgelerde petrol ve tabiî gaz yatakları vardır. Yukarı Silesia’da çinko ve kurşun, Aşağı Silesia’da bakır çıkarılmaktadır. Demir cevheri rezervleri az miktarda bulunur. Mevcut kıymetli sülfür yatakları önemli bir gelir kaynağıdır. Ayrıca bir miktar gümüş, kadmiyum ve tuz da çıkarılır.
Nüfus ve Sosyal Hayat
Polonyalılar Islav ırkındandır. Nüfûsun en eski kaynağını 10. yüzyılda “Polane” adı verilen Islav kabileleri meydana getirir. Yaklaşık olarak 37.875.000 nüfûsa sahip bir ülkedir. Nüfûsun % 98’ini Polonyalılar meydana getirir. Geri kalan küçük bir bölümünü ise Almanlar, Ukraynalılar ve Byelorussianalılar teşkil eder. Polonyalıların % 65’e yakını genç olup, 15 ila 60 yaş grubu arasındadır. Nüfus yoğunluğu 121 olup, yıllık nüfus artışı % 1’dir.
Bugünkü Polonya lisanı, Islav kabilelerinden teşkil etmiş Polanelerin dilinden kaynaklanmaktadır. Buna mukabil, Pomerania’nın doğusunda ve Polonya Karpatlarının bazı bölgelerinde diğer Islav kabilelerinin bir miktar farklı yönleri bulunan lehçeleri de konuşulmaktadır.
Polonya halkının büyük bir bölümü katoliktir. Hıristiyan aleminin bugünkü lideri olan Papa John Paul II, Polonyalıdır.
Polonya’da eğitim ve öğretim imkanları oldukça geniştir. Halkın okuma yazma oranı % 98’dir. Önceleri katolik inancına göre hazırlanmış öğretim müfredatı, komünistlerin iş başına gelmesiyle daha kötü bir duruma sokulmuş, dersler tamamen dinden uzaklaştırılmış ve komünist ideolojisiyle öğrencilerin beyinleri zehirlenmeye çalışılmıştır. Marxsist-Leninist felsefe içinde boğulmuş düşünce ve prensipler, her seviyede zorla öğretilmekteydi. 1986’dan sonra bu zorlama yavaş yavaş kalkmıştır. Mevcut üniversiteler içinde Krakow’da Jagerellonion Üniversitesi, Lublin Katolik Üniversitesi ve Varşova Üniversitesi en önemlileridir.
Polonya’nın başşehri Varşova'dır. Diğer önemli şehirleri ise; Kodz, Krakow ve Gdansk’tır.
Siyasî Hayat
Polonya’da tek partili sisteme dayalı sosyalist rejim, 1988’de yerini çok partili sisteme bırakmıştır. Günümüzde de yürürlükte olan 1952 Anayasasına göre yasama yetkisi seym denilen tek meclisli parlamentoya aittir. Bu meclisin 460 üyesi beş yılda bir halk tarafından seçilir. Meclisin üyeleri arasından seçilen 17 kişilik Devlet Konseyi yasama ve bazı yürütme yetkilerine sahiptir. Asıl yürütme organı ise direkt meclise karşı sorumlu olan Bakanlar Konseyidir.
Ekonomi,
Polonya ekonomisi,İkinci Dünya Savaşı ve çeşitli istilalar yüzünden büyük sarsıntılar atlatmıştır. Daha sonra ABD ve diğer ülkelerden alınan yardımlarla biraz düzelmiştir.
Komünistler ülkeyi ele geçirince ekonomide devletleştirme ve kollektifleştirme başladı.Komünist ülkeler arasında kurulan “Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi” (Comecon) ekonomik yönü ağırbasan bir askerî antlaşmadır. Polonya bunun bir üyesi olarak, ticaretini bu ülkelerle yapardı. Ülkede sosyalistler seçimleri kaybedince ve Sovyetler Birliği dağılınca başa geçen hükûmet ekonomik problemleri halletmek için Batıya açılma politikasını uygulamaktadır.
Polonya endüstrisi oldukça çeşitlidir; gemi yapımı, tekstil, kimya, orman ürünleri, metal sanayii, otomobil, uçak, makina, çimento, alüminyum ve petrol ürünleri başlıca endüstri dallarıdır. Son zamanlarda kereste ve kağıt endüstrileri de gelişmeye başlamıştır.
Madencilik ve maden sanayii oldukça gelişmiştir. Bunların en önemlileri kömür, çinko, kurşun ve bakırdır. Polonya, BatıAlmanya ve İngiltere’den sonra Avrupa’nın en büyük kömür üretici ülkesidir. Ayrıca sülfür üreten ülkeler arasında önde gelmektedir. Manganez, kalay, tuz, linyit, petrol, demir ve tabiî gaz diğer önemli yeraltı kaynaklarıdır.
Enerji bakımından oldukça gelişmiş bir ülkedir. Sovyet yardımıyla kurulmuş hidroelektrik santralleri mevcuttur. Kömüre dayalı demir ve çelik endüstrisi önemli bir gelir kaynağıdır. Wroclaw, Poznan, Bydgoszcz, Yukarı Silesia en önemli mekanik ve elektrik mühendisliği endüstri merkezleridir. Gdansk ve Scczedn’de ise tersaneler mevcuttur. Son zamanlarda gıda, alüminyum endüstrisi Macaristan boksiti ve yerli gıda, alüminyum ve sun’î gübre endüstrileri gelişmiş durumdadır. Alüminyum endüstrisi; Macaristan boksitine ve yerli kahverengi kömüre bağlıdır.
Tarım ürünleri bakımından daha çok patates, şekerpancarı, tütün, keten, çavdar, arpa, buğday ve yulaf önde gelir. Güneyde şekerpancarı ve mısır üretimi önemli bir gelir kaynağı durumundadır. Hayvancılıkta ise daha çok sığır ve koyun yetiştirilir. Ayrıca balıkçılık diğer önemli bir kaynaktır. Çalışan nüfûsun % 30’a yakın bir bölümü tarım ve hayvancılıkla uğraşır. Polonya, para birimi olarak Zloty kullanır. Bir zloty 100 groszy’dir. Kişi başına düşen millî gelir 7200 doların üstündedir. Polonya dış ticaretinin yaklaşık üçte ikisi eski Comecon üyesi komünist blok ülkeleriyle olmaktadır. Bu ülkelerden en çok ticaret yapılanı Rusya’dır. İthalatın % 35 ve ihracatın % 26’sı bu ülkeyledir. Batılı ülkeler arasında en çok Almanya ile ticarî münasebetleri mevcuttur. Ayrıca İngiltere ve ABD, Polonya ile ticarî antlaşmaları bulunan liberal ülkelerdir. Özellikle son yıllarda buğday ve diğer tarım ürünlerinde ABD ile olan bağlılık artmıştır.
Polonya’nın ithalat ürünleri; tekstil hammaddesi, demir cevheri, makina ve teçhizat, tahıl ürünleri ve petroldür. Petrolün tamamı “Dostluk Boru Hattı” yoluyla Rusya’dan sağlanır.
Kömür, kimyevî maddeler, tekstil ürünleri, balık, giyim kuşam malzemeleri, kereste, linyit, çimento, et ve metal ürünleri başlıca ihracat kaynaklarıdır.
Ülkenin ulaştırma şebekesi özellikle İkinci Dünya Harbi esnasında işlemez hale getirilmiştir. Bugün ise düzenli yollara sahiptir. Demiryollarının toplam uzunluğu yaklaşık 25.848 km’dir. Bunun 3200 km’ye yakın bir bölümü elektriklidir. Nehir ve kanallar ulaşıma müsaittir. Odra Nehri üzerinde ticarî ulaştırma yapılmaktadır. Ülkenin ticaret yükünün ağırlığı demiryolları üzerinden olduğu için 363.116 km’ye ulaşan karayolları nisbeten daha az gelişmiştir.
Modern bir hava yolu sistemine sahiptir. Ayrıca deniz ulaşımı da iyi durumdadır. Başlıca limanları Gdansk, Gdynia ve Szczecin’dir.
Din
Polonya Avrupa'nın en dindar ülkesidir. Katolik olduğunu söyleyenler %90'a, düzenli olarak Kiliseye gittiğini beyan edenler %80'e ulaşmaktadır.
Dini inanci olanlar arasindan 4 grup secebiliriz.
Birinci- 15% polonyali cok dindar olup, her gun dini gorevlerini yerine getirip, buyuk bir inancla dua edenlerdir.
İkinci grup- 35-55% halk, bu insanlar allaha inaniyor ve dua ediyor ama her zaman kilisenin sesine kulak vermiyordur.
Üçüncü grup- 20-25% Allaha inanip, kiliseye cok ender gidenlerdir. Ornek olarak ayda bir gitmektedirler. Ayrica kiliseyi elestirirler.
Dördüncü grup 20-30% insanlar allaha inanip, dua etmiyen ve kiliseye gitmeyenlerdir.
Polonya Meclisi (Sejm) Başkan kürsüsünün arkasında Haç vardır. Anayasa'da ilgili her bölümde Katolikliğe atıf vardır. Bu anlamda, Katoliklik devletin resmi dini olarak kabul edilmektedir de denebilir. Kilise, devlet, siyaset ve toplum hayatında gerektiğinde kullandığı ciddi bir nüfuza sahiptir. Bazı Katolik papaz ve gruplar siyasete açıkça girmekte ve bugünkü koalisyon iktidarının en büyük ve en küçük partilerini desteklemektedir. Bugün Polonya'da hiçbir kişi veya resmi veya özel kurumun Katolikliği açıkça reddetmesi ya da eleştirmesi düşünülmemelidir. Kilise ile açıkça ters düşen bir partinin siyasi yaşamda yer sahibi olması neredeyse imkansızdır. Papa II. Jean Paul'e incitici eleştriler yönelten bir gazeteci Mahkeme tarafından mahkum edilmiştir. resmi kurumun Devlet ile Kilise ilişkisini 1989 yılı yasaları düzenlemektedir. Söz konusu yasalar, inanç özgürlüğünü garanti altına almakta, Roma Katolik Kilisesi'nin radyo ve televizyon programları yapmasına, ayrıca okul, hastane ve tarihi değeri olan binaları işletmesine izin vermektedir. Lublin Katolik Üniversitesi ve Varşova İlahiyat Akademisi dışında birçok üniversite ve eğitim kurumunda ilahiyat bölümleri vardır. 28 Temmuz 1993 tarihinde hükümet, Başpiskoposluk ile aralarındaki karşılıklı ilişkileri düzenleyen bir Konkordato imzalamış, söz konusu anlaşma üzerinde 5 yıl görüşmeler yapıldıktan sonra Parlamento tarafından yasallaştırılmıştır. Varşova Başpiskoposu, aynı zamanda Polonya Başpiskoposu'dur (ki 1981'den bu yana bu görevi Kardinal Józef Glemp yürütmektedir). Dini başkent Gniezno'dur ve bu kentin piskoposu doğrudan başpiskopos unvanı alır. 1978 yılı Ekim ayında, Krakov Piskoposu, kardinal Karol Wojtyła (Karol Voytıua) II Jean Paul (ikinci Jan Pol) adı ile Papa seçilmiştir. Wojtyła, 2005 yılında ölmüştür.
Polonya’da 5000 kadar Tatar, müslüman yaşıyordur.1989 senesinden itibaren yeni müslüman grupları gelmektedir. Polonyada bu bir sorun teskil etmiyordur. Fransanin okullarda turban yasagini uygulamasini Polonya’da yanlış uygulama diye yorumlanip, kabul edilmemistir. Polonya'da 1997 den itibaren Avrupa'da buna benzer esi olmayan tek Katolik ve Musluman birlik Konseyi vardir. Sympozjum ve gerektiginde yardim organize etmektedir. _________________ .. fσяqσттєη ђσpєs вυяιє∂ ιη уσυя ѕσυℓѕ ℓσηєℓу qяανє "
Kayıt: Aug 16, 2006 Mesajlar: 6896 Şehir: KoCaeLi / İzmiT...
Tarih: Pts Kas 05, 2007 11:49 am Mesaj konusu: Re: Polonya
Polonyalı Kadınlar
I. Tarihteki ve Günümüzdeki Durumu
Kadının Polonya Tarihindeki Yeri
Kadının Polonya toplumunda hep istisnai bir yeri olmuştur. Ev kadını, anne ve eş olarak sayılıp sevilir. Ailesinin temel direğidir; yalnızca çocukları ve eşini bakıp gözetmekle kalmaz, ama aynı zamanda çoğu kez evinin dışında da çalışır. Polonya toplumu, çocukların yetiştirilmesine büyük önem vermektedir, ama bunda sorumluluğun çoğu hala kadının sırtına yüklenmiştir. Polonya’da kadınların işi katmerlidir; hem evde hem de dışarıda bir meslek sahibi olarak çalışır (buna ilişkin bilgileri biraz aşağıda vereceğim).
Polonya’da kadınlar, ortalama olarak 23 yaşında evlenmektedirler; erkeklerin evlenme yaşı ise 26’dır. Polonya’da boşanma, diğer komünizm sonrası (postkomünist) ülkelerde olduğu kadar yaygın değildir. Bu durumun büyük bir ölçüde nedeni, Polonya’nın, nüfusunun %90’ı Katolik inançta bir Katolik ülke olmasıdır. Katolik inanç, boşanmaları yasaklar. Polonyalı kadınlar, boşanma sonrası ikinci bir evlilik yapmaya hiç de sıcak bakmamaktadırlar. Bilindiği üzere, boşanma sonrası çocukların velayet haklarını düzenleyen Türk Medeni Kanun’nunda da kısa bir zaman önce reforma gidildi. Polonya’da boşanma sonrası çocukları bakma ve büyütme sorumluluğu sıklıkla anneye bırakılmaktadır. 1991 yılında 18 yaşında küçük çocukların hepsi sadece annelerine bırakılmıştır.
Polonya’lı kadınların eğitim hakları hep erkenlerinkiyle eşit olmuştur, yani yaşama ve mesleklerine atılırken erkeklerle eşit şanları sahiptirler.
İstatistiklere göre bugün Polonyalı kadınların eğitim düzeyi, Polonyalı erkeklerin üzerindedir. Komünizm döneminde, doktrin gereği kadınlara, birçok batı ülkesi kadınlara nazaran daha çok eğitim ve meslek edinme olanağı tanınmaktaydı. Buna karşın, sosyalist sistem kadınların siyasette ve ekonomide yüksek makamlara gelmelerine izin vermiyordu. Bu durumla bağlantılı olarak 1990’lara kadar yüksek öğretim, mühendislik ya da mimarlık gibi birçok meslek kolu, batı ülkelerindenden daha yüksek yüzdede kadın istihdam etmiştir. 1980’de %60’dan daha yüsek bir oranda kadın tıp öğrenimi görüyordu. Polonya’da komünist iktidarın sonu, kadının Polonya toplumundaki rolü hakkında yeni bir tartışma başlattı.
Polonyalı Kadının Toplumda Yer Edinme Mücadelesi
Bu mücadele, daha XIX. yüzyıl başlarında başlamıştı. O dönemde kadın hakları savunucularının kadınlara erkeklerle eşit haklar tanınması hareketi Avrupa’ya yayılıyordu.
1839 yılında, bir kadın gazetesinin ilk sayısı yayınlandı. Gazete, yalnızca kadınlarca yazılmış metinlere yer veriyordu. Bu dönemde, ör. Narcyza Zmichowska gibi, kadın yazarlar tarafından yazılmış ilk romanlar da yayınlanıyordu. Kadınlar, özgürlük ve kadınların mesleki açıdan toplumdan faal olmaları sloganlarını ilan etmeye başlamışlardı. 1870’de Anna Tomaszewska-Dobrska, Zürih’de üniversite eğitimi alan ilk Polonyalı kadın olur. Kadın İlmi Okuma Evleri (yani ilk kadın gelişim merkezleri) kurulur. İlk kadın dernekleri gizli derneklerdir; tanınmış Polonyalı kadın yazarlar Eliza Orzeszkowa ve Maria Konopnicka himayelerinde faaliyet yürüten gizli örgüt Polonya Kadınları Derneği bunun bir örneğidir.
Ancak XIX. yüzyıl sonuna gelindiğinde Krakow Jagiellon Üniversitesi ilk kadın öğrencilerini öğrenime kabul edecek; Varşova’daki Ticaret Bankası ise ilk kadın çalışanını işe alacaktır.
I. Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde Polonyalı Kadınlar Cemiyeti kurulur. 123 yıllık Polonya işgalinde 1921 Anayasası’yla tüm kadınların seçme ve seçilme hakları, ayrıca kamu kurumlarına girişte eşit haklara sahip olmaları anayasal güvence altına alınmıştı. 1929 yılında şahsi yaşamlarında eşlerin eşitliği ilkesi yürürlülüğe girdi. Aynı tarihlerde, Atatürk’ün kurmuş olduğu genç Türkiye Cumhuriyeti’nde de bir medeniyet devrimi gerçekleştirilmekteydi.
Komünist iktiarın ardından gerçek anlamında kadın-erkek eşitliği, ancak 1989 yılında tam bağımsız Polonya'’ın kurulmasıyla mümkün olabilecekti. Polonya Feministler Derneği, resmi olarak faaliyetine başladı. O güne değin derneğin başkanlığını yürütmüş olan Zofia Kuratowska, Senato Başkan Yardımcılığı görevine getirildi. Ordudaki ilk kadın asker Maria Wittek, albay rütbesi aldı. Henryka Bohniarz, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın önce organizasyon işleri sorumlusu oldu, daha sonra ise Sanayi ve Ticaret Bakanı. Ewa Spychalska, Polonya Meslek Örgütleri Örgütü başkanı oldu. Alicja Grzeskowiak, Meclis Başkan Yardımcılığı görevine getirildi. 1992’de, Hanna Suchocka Polonya’nın ilk kadın başbakanı olacaktı. Hanna Gronkiewicz-Waltz, Meclis tarafından Polonya Merkez Bankası yönetim kurulu başkanlığına atandı. Böylece Polonya, Avusturya’dan sonra, merkez bankasının başında bir kadının bulunduğu dünyanın ikinci ülkesi olmuştu.
2001 yılında, Bakanlar Kurulu yönetmeliğiyle, Kadın ve Erkek Eşitliği Hükümet Yetkilisi Dairesi kuruldu. 2003’ten itibaren Polonya Phare 2002 Programı – Kadınlara ve Erkeklere Eşit Muamele Siyasetinin Güçlendirilmesi kapsamında Avrupa Birliği’ne katılım öncesi programlarına katıldı.
II. Kadının Bugünkü Durumu
Polonyalı kadınların erkekleriyle eşit hakları olmasına karşın, şans ve olanaklardan hala eşit şekilde faydalanamamaktadırlar. İktidarın, prestijin ve paranın olduğu yerde kadınların sayısı hala çok az, ama nerede çok iş varsa orada kadınlar var.
İş Piyasasında Kadınların Durumu: Polonyalı kadınlar iş piyasasında faal, ama kadın ve erkek eşitsizliği hep var.
İş piyasasında kadın ve erkek eşitsizliği hala hissedilir seviyede. Polonya, %46’yla hala Avrupa’nın en düşük kadın istihdamı düzeyine sahip. Bu rakamın anlamı, sadece her iki kadından biri evin dışında mesleki açıdan aktif demek.
2002 yılında erkeklerin yüksek idari konumlara gelebilme şansı, kadınlara nazaran 1,5 kat daha fazlaydı. Kadınların aldıkları maaşlar, onlarla benzer işleri yapan ve benzer mesleki yeterliliklere sahip erkeklerden %20 daha azdı.
Mesleki açıdan faal kadın ve erkekler arasındaki eğitim düzeyi analizi, kadınların daha eğitimli olduklarını ortaya koymaktadır. Kadınlar arasında lise mezunlarının yüzdesi %55 iken, bu oran erkeklerde %34,4’tür; yüksek öğrenim gören kadınların oranı %11, erkeklerin ise %9’dur. İş tecrübesi yanında eğitim, insan sermayesinin temel bir göstergesi olmaktadır. Buna karşın kadınlar için karakteristik olan, işsizlik oranlarının daha yüksek ve aldıkları maaşların daha düşük oluşudur.
Kadınla erkeğin konumu arasında hala birçok farklılık bulunmaktır. Bu farklılıklar, Polonya’da kadının rolüne ilişkin geleneksel anlayıştan ileri gelmektedirler. Mesleki açıdan faal olsa da kadın, hala, “aile hayatının kalıplaşmış, çoğunluk tarafından kabul edilmiş” örneğine göre oynaması gereken ikinci bir role bağımlıdır. Bu model, kadının mesleki kariyerini ailevi ödevleriyle birleştirmesi gerektiğini öngörür. Kadının imajı, öncelikle çocuklara mürebbiye ve evin bacasının tütmesini koruyup kollayan dişi kuş imajıdır. Dünya Bankası uzmanları, bu şablonların iş kanununda, örneğin kadınların emeklilik yaşının (60) erkeklerinkinden (65) daha düşük olması gibi ayrımcı imtiyazlara yansıdığı görüşündeler.
Kadınların siyasete katılımı ve yönetici mevkilere gelişlerinde son yıllarda bir artış olmuştur. Polonya’da yönetici kadroların her üçünden birini, AB’de ise ortalama her dörtte birini kadınlar almaktadır. Yönetici konuma gelen kadınların oranının en az olduğu ülkeler Yunanistan (yüzde 15) ve İspanya (yüzde 18 ), en fazla olduğu ülkeler ise Finlandiya (yüzde 35), İsveç ve Polonya’dır.
Polonya’da yönetici kadrolarında çalışan kadınların çoğunluğu (yüzde 42’si) orta düzey, yüzde 22’si yüksek düzey yönetici kadrolarında çalışmaktadırlar; ülkenin en büyük işletmelerindeki kadın yönetici oranıysa %2’dir.
İstihdam edilen her dört kadından biri, kamu kurumlarının idari birimlerinde, eğitim, sağlık ya da sosyal sigorta kurumlarında çalışmaktadırlar.
Ne yazık ki, girişimcilik alanında hala bir dengesiz dağılım vardır. Hem bütün AB ülkelerinde hem de Polonya’da kadınlar çeşitli düzeydeki menajerlerin üçte biri oluşturuyor olsalar da, Avrupa’nın büyük şirketlerinde denetleme kurullarında her dokuz sandalyeden yalnızca birini alıyorlar ve genel müdürlük görevine getirilme oranları ise %3’ü zor buluyor.
Kadın ve Eğitim: Polonyalı kadınlar okuyor
AB’de kadınların yüzde 80'i en azından lise mezunudur, erkeklerin ise %75’den daha azı liseyi bitirmiştir. Polonya'da kadınlar gittikçe daha iyi eğitim almaktalar (yüksek eğitimi almış kadınların oranı yüzde 20, lise mezunlarının oranı ise yüzde 44. Polonya'da verilen yüksek okul diplomalarının yüzde 59'unu kadınlar almaktalar. Polonya'da verilen doktor ünvanların yüzde 44'ü ve profesör ünvanların yüzde 25'i kadınlara verilmektedir. AB’de Letonya, Finlanda ve Portekiz’den sonra 4. en yüksek orandır.
Kadın ve İşsizlik
Birçok ülkede istatistiki açıdan kadınlar işsizlikten en çok çekenler kadınlarsa da, Polonya’da işsiz kadınların oranı ile işsiz erkeklerin oranı arasındaki fark azalmaktadır. Mesleki açıdan kadınların faal hale getirilmeleri konusuna biraz ileride değineceğim.
İş Dünyasında Polonyalı Kadınlar
AB’nin diğer ülkerine nazaran Polonya’da kadınlar ticari faaliyete daha sık girmekteler. Polonya’daki küçük ve orta ölçekli işletmelerin sahipleri arasında kadınların oranı yüzde 36. Bu oran, AB’nin “eski onbeşler” denen ülklerinde görülenin birkaç katı, hatta birkaç on katı. Polonya’da menajer olarak istihtam edilen kadınların oranı %26, şirket sahibi kadınlar ise %30 oranında.
1985 ile 1998 yılları arasında, tarım sektörü hariç olmak üzere kendi şirketlerini yöneten kadınların sayısı beş kat artarken, kendi işlerinin başındaki erkeklerin sayısı sadece ikiye katlanmıştır.
Kadınlar, ticari faaliyet alanında gerek kırsal kesimde ve gerekse de şehirlerde daha çok inisyatif gösteriyorlar. Ancak kentlerde kendi işlerini kuran erkeklerin sayısı hala kadınların iki katı; köylerde ise kendi işinin başındaki erkeklerin %35 olan yüzdesi, benzer faaliyet sürdüren kadınların yüzdesinden daha yüksek.
Kadınların sahibi olup yönettikleri şirketler, genel olarak erkeklerin şirketlerinden daha küçük şirketler. Ayrıca kadınlar en sıklıkla ticaret ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteriyorlar.
Polonyada Çalışan Kadın ve Geliri: Hala erkeklerden daha az kazanıyorlar
İş yerlerinde cinsiyet ayrımcılığını yasaklayan yasalara rağmen, kadın ve erkek çalışanların maaşları arasındaki %15’lik büyük fark azalmıyor. Avrupa Komisyonu, bu durumu “kabul edilemez” bir durum sayarken, suçu öncelikle mevcut toplumsal kalıplara yüklemektedir. Polonya’da maaşlar arasındaki bu orantısızlık son yıllarda %15’ten %10’a düşmüştür.
Polonya’da Çalışan Kadın ve Ailesi
Bu alanda yaplan araştırmalar, kadınların mesleki kariyerleriyle aile üyelerine karşı olan sorumluluklarını yerine getirmeyi bir arada yürütmekte zorlandıklarını göstermektedir. Neredeyse tüm AB ülkelerinde çocukları olan kadınların istihdam edilme oranı (AB ölçeğinde %61) çocuksuz kadınlara göre (yüzde %75) daha düşüktür. Bu durum Polonya’da da benzer şekildedir.
Siyasi Hayatta Polonyalı Kadınlar
Kadınların toplumdaki durmunun bir göstergesi olarak, ülke meclislerindeki onlara ait sandalye sayısıdır. Polonya, AB’nin ortalamasının (%23’ün) biraz altındadır (%21). Ancak AB içerisindeki farklar çok büyüktür – tüm sandalyelerin yarısına yakın olan İsveç’ten, İtalya, Macaristan ve Malta’ya kadar – orada kadınların parlamentolardaki sayısı %10 civarındadır. Polonya’da Milletvekilleri arasında %20, Senatörlerin ise %23’ü kadındır, yerel yönetimlerde ise kadınların oranı %14,5 - %18 arasında değişiyor.
Köylerdeki Polonyalı Kadınlar
Polonya’da köylerde nufüsün ¼ yaşamakta, köylerdeki halkın yaklaşık yarısı ise kadınlardır. Önemli olan ise, özel çiftliklerden her beşten biri, kadın tarafından yönetilmektedir, yani çiftliklerin %20’sini kadınlar işletiyor. Bu da, AB ülkeleriyle kıyasla oldukça yüksek bir orandır, çünkü orada kadınlar tarafından işletilen çiftliklerin oranı % 10’u geçmemektedir. Polonya’da en çok kadın küçük çiftlikleri - 5 ha (50 dönüme) kadar işletmektedir. Böyle bir faaliyetin sürdürülmesi için kadınları başka imkanların olmaması zorluyor (kentlerdeki işsizliğinden dolayı), eşin olmaması veya hastalığı ya da dul olması. Çiftlikleri işleten kadınların eğitim seviyesi genelde düşüktür (% 13’ü kadar ilkokulu bile bitirmemiştir).
Vatan Hizmetinde Polonyalı Kadınlar
Polonya’daki askerlerin % 1’e yakın kadınlardır. En çok (326 kadından %73’ü) sağlık birimlerinde görev yapmaktadır. Kalanlar ise lojistik, saha eğitim merkezlerinde ve askeri okullarında görevlidir. Özel komando (GROM) birliğinde bile kadın bölümü vardır.
Kadınların Toplumdaki Konumu ve İş Piyasasındaki Yerine Dair Kendilerine Ait Görüşleri
- kadınlar ev işleriyle daha yoğun biçimde ilgilenir (bu düşünceyi %55’i benimsemektedir),
- evi ve ailesi, işinden ve toplumsal hayatından önemlidir (%30),
- toplumsal hayatında erkekler baskındır (yaklaşık %30),
- kadınlar toplumsal hayata ve kariyerle daha az ilgilenmektedirler (%25)1,
- Polonya’da kadınlar doğumdan sonra işlerine dönmekte sıkça zorluk çekiyorlar.
Bu araştırma 2003 yılında, Toplumsal İlişkiler Enstitüsü tarafından gerçekleştirilmiştir.
Bu forumda yeni konular açamazsınız Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız
Giriş:
